Het Mediawijs Competentiemodel vertrekt van de wens om het welbevinden van de mensen te verhogen. We streven naar gelukkige burgers die zich kunnen ontwikkelen, die zich met anderen kunnen verbinden en kunnen participeren aan het huidige sociale, economische, culturele en maatschappelijke leven. Dit stelt hen in staat om de maatschappij waarin ze leven te transformeren.

Wat betekent dit nu?

Digitale media hebben een belangrijke positie in bijna alle aspecten van het menselijk handelen verworven. Ze mengen zich in de manier waarop we als mens de wereld waarnemen, hoe we ons gedragen, ze zijn zelfs genesteld in de centrale processen van het sociale, economisch, culturele en het maatschappelijke leven. Het is niet voor niets dat termen als ‘liken’, ‘delen’, ‘selfie’ en ‘deleten’ deel uitmaken van de dagelijkse taal.

De opkomst van digitale media heeft gezorgd voor vier grote revoluties of veranderingen (Rainie en Wellman, 2012; Anderson, 2008):

  • Sociale-netwerkrevolutie
    Mensen behoren niet meer tot één groep (cfr. familie, werk, buurt) die dezelfde samenstelling blijft hebben doorheen hun leven, maar veranderen continu van het ene netwerk naar het andere. Voor de komst van sociale netwerken, was face-to-face communicatie de norm. Met de komst van nieuwe technologieën zijn er veel manieren om met anderen - soms ver verwijderd van elkaar in ruimte en tijd - te communiceren. In de huidige genetwerkte samenleving, zijn digitale media dan ook noodzakelijk geworden om met elkaar in verbinding te staan.
  • Internetrevolutie
    Internet is veranderd van een middel om te consumeren naar een platform waar naast consumptie mensen zelf ook inhoud kunnen creëren en delen. Er is zelfs sprake van een ‘participatory culture’ of een cultuur “with relatively low barriers to artistic expression and civic engagement, with strong support for creating and sharing one’s creations with others.” (Jenkins, Purushotma, et al., 2009, p. 7)
  • Mobiele revolutie
    Het lichter worden van verschillende digitale toestellen, de opkomst van draadloos internet, de mogelijkheid om data op te slaan in de cloud en de uitvinding van apps maakt leven, communiceren, leren, werken en ontspannen om het even waar en wanneer mogelijk.
  • Kennisrevolutie
    Op economisch vlak is onze maatschappij veranderd van een industriële naar een kennissamenleving, met als belangrijkste grondstof kennis en informatie. Wat zorgt voor een verschuiving in het soort jobs waarvoor vraag is op de arbeidsmarkt. Er is steeds meer behoefte aan kenniswerkers en de uitbouw van diensten, eerder dan routinematige functies in de vorm van productiewerk.

Leven, communiceren, leren, werken en ontspannen in deze samenleving vergt andere en nieuwe competenties, ook wel ‘21st century skills’ of ‘life long learning skills’ genoemd (European Commission, 2010a, 2010b).

21st century wat?

21st century skills zijn de competenties die noodzakelijk zijn en een recht voor iedereen om zich goed te voelen in de maatschappij en zich ten volle te kunnen ontplooien. Over wat dit concreet betekent bestaan verschillende invullingen. Mediawijs vat het als volgt samen.

  • Ontwikkelen
    Het ontwikkelen van jezelf en anderen rondom jou is een noodzaak in de huidige maatschappij. Dit start met het hebben van voldoende inzicht in jezelf: je moet weten wat jou beweegt, wat je wensen en voorkeuren zijn, wat je dromen en verlangens zijn. Dit inzicht helpt te bepalen wat je nog wil leren en waarin je nog wil groeien of ontwikkelen. Het kan gaan van het leren van een taal, basisinzichten verkrijgen in wetenschap en technologie tot het aanleren van een creatieve hobby zijn. Zelfontwikkelen betekent dus het verwerven van een beter inzicht in jezelf en de buitenwereld, met als resultaat meer geluk. Zelfontwikkeling stopt nooit, het is een proces van levenslang leren en groeien.
  • Verbinden
    Je verbinden met de mensen, en de hele wereld, om je heen vormt een basisbehoefte in deze maatschappij. Op verschillende manieren maak je verbinding met zichzelf, uit een familieband, via vriendschap, werkrelaties, via afspraken over verschillende onderwerpen, met de organisatie waarin je werkt en zelfs met de omgeving waarin je leeft. De basis voor verbinding is bewustzijn en erkenning, bewustzijn van wat nodig is om jezelf te blijven en tegelijkertijd de ruimte te creëren om de eigenheid van anderen te erkennen. Deze verbinding is noodzakelijk om mensen te doen samen werken aan een hoger doel.
  • Transformeren
    Het ideaal is om de maatschappij blijvend aan te passen opdat iedereen gelukkig is. Het is met andere woorden belangrijk om kleine en grote onderdelen van de maatschappij te transformeren. Dit door in zichzelf te geloven en te vertrouwen en weten dat ze verantwoordelijkheid voor zichzelf en anderen, ongeacht de omstandigheden, in eigen handen hebben. Hiervoor is creativiteit, kritisch denken en probleemoplossend werken noodzakelijk.
  • Participeren
    Participeren betekent zoveel als het voldoende vrij zijn om actief deel te nemen aan de maatschappij en op deze manier voldoende inspraak te hebben op de invulling van hun eigen leven en de (directe) omgeving. Iedereen moet kunnen participeren aan alle facetten van het maatschappelijk leven, waaronder politiek, economie, cultuur, onderwijs en vrije tijd.

Op die manier kiezen we ervoor om in het grote plaatje een waardengedreven mensbeeld als einddoel te plaatsen, met mediawijsheid als voorwaarde om volwaardig te kunnen participeren, ontwikkelen, verbinden en transformeren. Hiermee vermijden we om digitale media an sich te verheffen tot doel.  En we vernauwen mediawijsheid niet zomaar tot een hefboom om deel te nemen aan de arbeidsmarkt of de samenleving als geheel.

Focus op mediawijsheid

Verschillende (inter)nationale surveys en academische rapporten waarschuwen dat niet iedereen beschikt over voldoende competenties om media in te zetten om te ontwikkelen, verbinden, transformeren of participeren. Wat nadelig kan zijn om zich ten volle te ontplooien en gelukkig te zijn in de huidige samenleving.

Daarom pleit de Vlaamse Regering in de conceptnota van 4 mei 2012 voor een krachtdadig beleid om Vlaanderen mediawijs te maken. Derhalve zijn er heel wat mediawijsheidsinitatieven gekomen: vormingen, websites, lespakketten, games, workshops, brochures, posters, etc. Deze initiatieven maakten gaandeweg duidelijk dat niet iedereen hetzelfde onder mediawijsheid verstond. Sommigen interpreteerden het als het technisch in staat zijn om verschillende mediatoestellen te gebruiken. Anderen vatten het op als het vermijden van mogelijke risico’s die gerelateerd zijn aan media, zoals verslaving, pesten en verlies aan privacy. Weer anderen zien het vooral als het kunnen opzoeken van betrouwbare informatie via de media.

Het is niet dat er geen definities, modellen of kaders bestaan die inzicht geven in het concept mediawijsheid, integendeel. Dit laatste is net hetgeen dat zorgt voor veel onduidelijkheid. Deze complexiteit van het begrip mediawijsheid werd verder in de hand gewerkt door de mediawijsheidsdefinitie van de Vlaamse regering beschreven in diezelfde conceptnota. Mediawijsheid als

Het geheel van kennis, vaardigheden en attitudes waarmee burgers zich bewust en kritisch kunnen bewegen in een complexe, veranderende en gemediatiseerde wereld. Het is het vermogen tot een actief en creatief mediagebruik dat gericht is op maatschappelijke participatie.

Velen zijn akkoord met deze definitie, maar vinden het lastig om er in de praktijk mee aan de slag te gaan. Als je niet goed weet waar mediawijsheid precies voor staat, hoe kan je het dan meten, onderzoek naar doen, lesmateriaal voor ontwikkelen, effectiviteit van mediawijsheidsinitiatieven nagaan en laat staan het stimuleren in je organisatie?

Daarom neemt Mediawijs.be het initiatief om een Mediawijs Competentiemodel te ontwikkelen, waarin we zeggen uit welke concepten en elementen mediawijsheid bestaat. Dit model moet dienen als leidraad voor:

  • het meten van (de effectiviteit) van mediawijsheid(sinitiatieven)
  • het stimuleren van mediawijsheid
  • de ontwikkeling van mediawijsheidsproducten, diensten en -initiatieven
  • het stimuleren van mediawijsheid vanuit een beleidsperspectief
single image